Δύο μόλις χρόνια μετά τις πρωτοφανείς πυρκαγιές στην Πελοπόννησο, η Ελλάδα ξανάζησε την ίδια κόλαση, αυτή τη φορά στην Αττική. Η καταστροφή, σχεδόν ολοκληρωτική για μια περιοχή κοντά διακοσίων χιλιάδων στρεμμάτων, έρχεται να συμπληρώσει το έργο των προηγούμενων πυρκαγιών που έχουν καταστρέψει περίπου το ένα τρίτο του δασικού πλούτου γύρω από την Αθήνα. Μέχρι και 30 χρόνια θα χρειαστούν οι περιοχές που κάηκαν για να επουλώσουν τις «πληγές» τους. Η ολοκληρωτική καταστροφή του πρασίνου στη βορειοανατολική Αττική θα επηρεάσει δραματικά όχι μόνο όσους ζουν στις συγκεκριμένες περιοχές, αλλά και το σύνολο των κατοίκων του λεκανοπεδίου.

Εμπρηστική πολιτική

Πολλοί πιστεύουν ότι το πρόβλημα, να καίγεται η πρωτεύουσα της χώρας κάθε δύο χρόνια, βρίσκεται στην έλλειψη μηχανισμών πρόληψης καταστροφών και στην εγκληματική ανευθυνότητα των κυβερνώντων. Εμείς πιστεύουμε ότι αυτή η κατάσταση αποδεικνύει κάτι πολύ χειρότερο: την ηθελημένη εγκατάλειψη των ελληνικών δασών στην τύχη τους από τους κυβερνώντες, προκειμένου αυτά να γίνουν βορά κάθε εμπρηστή, καταπατητή και οικοπεδοφάγου. Διαφορετικά η συνεχής επανάληψη των καταστρεπτικών πυρκαγιών στην Αττική δεν εξηγείται. Είναι θέμα λοιπόν πολιτικής.

Κάθε φορά, σε κάθε μεγάλη πυρκαγιά, η κυβέρνηση εφευρίσκει και μια γελοία δικαιολογία. Τη μια οι «εκτοξευόμενες κουκουνάρες», την άλλη η «ασύμμετρη απειλή», την άλλη «στρατηγός άνεμος» και πάει λέγοντας. Μα αέρας φυσούσε πάντα, γιατί τώρα σε 20-30 χρόνια κοντεύουν να καούν όλα; Πυρκαγιές έβαζαν πάντα οι άνθρωποι από αρχαιοτάτων χρόνων. Πως κατάφερναν και τις έσβηναν χωρίς αεροπλάνα και πυροσβεστικές, πριν προκαλέσουν τις τεράστιες καταστροφές που προκαλούν σήμερα;

Παρά τις τεράστιες πυρκαγιές, που έχουν αφανίσει τα δάση της Αττικής τις τελευταίες δεκαετίες, δεν έχει γίνει ούτε ένα βήμα στην αποτροπή της επανάληψης τους. Κάθε φορά, την επαύριον μιας μεγάλης φωτιάς μιλάμε για αυτήν καμία δεκαπενταριά μέρες και μετά ξεχνιούνται όλα. Οι καταπατητές αρχίζουν στην συνέχεια ήσυχοι να τσιμεντάρουν τις αυθαίρετες βίλες τους και δεν τρέχει τίποτα. Όλοι ξέρουν ότι θα ακολουθήσει κάποιος «Σουφλιάς» με τις «περιβαλλοντικές» του πολιτικές και με τα ρυθμιστικά του, που αν δεν τις νομιμοποιήσει τουλάχιστον θα τις «τακτοποιήσει» ως ημιυπαίθριες κατασκευές. Αλήθεια τι μήνυμα μπορεί να στέλνει αυτή η πολιτική; Μήπως το "άρπαξε, αυθαιρέτησε μα κάποια μέρα θα δικαιωθείς, θα νομιμοπιηθείς"...

«Εμπρηστής είναι ο κάθε Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο κάθε κυρ Σουφλιάς που «ρυθμίζει» κάθε φορά με σχέδιο τα αποτελέσματα της προηγούμενης καταστροφής και θέτει τις προϋποθέσεις της επόμενης. Εμπρηστής είναι εκείνος που τιμά και δικαιώνει τον καταπατητή» γράφει πολύ εύστοχα ο Στάθης στην «Ε» 24.8.2009.

300.000 στρέμματα πρασίνου έχουν καεί στην Αττική τα τελευταία 20-25 χρόνια! 100.000 μπήκαν στο σχέδιο!

Περισσότερα από 300.000 στρέμματα δάσους, δηλαδή κάτι λιγότερο από το 1/3 του συνόλου των δασών της Αττικής, έχουν αποτεφρωθεί από το 1981 μέχρι σήμερα. Οι περισσότερες φωτιές έχουν ξεσπάσει στο βορειοανατολικό τμήμα του νομού, το οποίο δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση για οικιστική ανάπτυξη. Μεγάλες φωτιές, η μία πίσω από την άλλη, αφάνισαν σημαντικότατες εκτάσεις πρασίνου που τσιμεντοποιήθηκαν στην συνέχεια. (1981 - Κοκκιναράς Κηφισιάς, 1982 – Διόνυσος, 1986 – Βαρυμπόμπη, 1992 – Αυλώνας, 1993 - Αγιος Στέφανος, 1995 – Πεντέλη, 1998 - Πεντέλη πάλι, 2000 - και πάλι Πεντέλη, 2005 - Ραφήνα, Καλλιτεχνούπολη, Ν. Βουτζάς, 2007 – Πάρνηθα). Οι πυρκαγιές δημιούργησαν τα «φιλέτα» που φαγώθηκαν προκειμένου να γίνουν οι βίλες των πλουσίων με το αζημίωτο φυσικά. Οι τιμές της γης γύρω βόρεια προάστια, σε Διόνυσο, Εκάλη, Πεντέλη είναι αστρονομικές. Τα τελευταία 10-15 χρόνια εντάχθηκαν στο σχέδιο περισσότερα από 100.000 στρέμματα φιλέτα. Χώρια τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων που χτίστηκαν στα καμένα. 

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από την επιχείρηση της κυβέρνησης να αναθεωρήσει το άρθρο 24 του Συντάγματος και να περιορίσει την έννοια (και συνακόλουθα την έκταση) του δάσους. Ο σκοπός ήταν να αποχαρακτηρισθούν μέσω της συνταγματικής αναθεώρησης, οι φρυγανότοποι, οι θαμνότοποι και οι μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις της χώρας. Φανταστείτε τι είχε να γίνει αν τελικά τα είχε καταφέρει!

Εθνικό σχέδιο

Κατά τις φοβερές πυρκαγιές του 2007 ακούστηκαν πολλές προτάσεις ώστε να μην επαναληφθούν στο μέλλον. Με παρέμβασή τους το Σεπτέμβρη του 2007, 21 ειδικοί επιστήμονες-ερευνητές σχετικοί με τις δασικές πυρκαγιές, παρουσίασαν ένα Εθνικό σχέδιο για τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος και την προστασία των εθνικών πόρων, ζήτησαν από την Πολιτεία να το υιοθετήσει. Όχι μόνον δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση αλλά υπήρξαν και μέτρα σε αντίθετη κατεύθυνση (πχ χωροταξικά). Για την ιστορία αναδημοσιεύομε σε περίληψη από την «Ε» 11/09/2007τις δέκα προτάσεις του εθνικού σχεδίου τις οποίες και υπογράφομε και σήμερα.

Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν τις πυρκαγιές του 2007 ως τη μεγαλύτερη κοινωνική, οικολογική και οικονομική καταστροφή που έχει υποστεί η Ελλάδα μετά τον β’  παγκόσμιο πόλεμο, με σημαντικές συνέπειες στην υγεία του πληθυσμού και δεκάδες θυμάτων. Τα προβλήματα που δημιούργησαν οι πυρκαγιές αυτές και οι συνέπειές τους, -σημείωναν- θα επηρεάσουν μελλοντικά τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας μας με πολύ αρνητικό τρόπο.

«Βασικοί λόγοι εμφάνισης των μεγα-πυρκαγιών είναι οι παρατεταμένες ξηρασίες με επανειλημμένους καύσωνες, το έλλειμμα διαχείρισης των εύφλεκτων δασών μεσογειακού τύπου και κυρίως η αντίληψη ότι η προστασία από τις δασικές πυρκαγιές ταυτίζεται με τη δασοπυρόσβεση». Και συνεχίζουν, «ο μοναδικός τρόπος για την αντιμετώπιση των μεγα-πυρκαγιών είναι η πρόληψη που περιλαμβάνει κατάλληλα προγράμματα διαχείρισης της βλάστησης (κατασκευή ζωνών αναστολής γύρω από οικισμούς και προστατευόμενες θέσεις, δημιουργία μωσαϊκών δασικής κάλυψης κ.λπ.), η ήπια αντιπυρική διαχείριση, η ευαισθητοποίηση και συμμετοχή των πολιτών στην προστασία του δάσους.»

Τα μέτρα που πρότειναν ήταν:

1.         Η εκδήλωση πυρκαγιών πολύ μεγάλου μεγέθους δεν αποτελεί συμπτωματικό χαρακτηριστικό του φετινού καλοκαιριού αλλά θα συνεχίζεται με ολέθρια κοινωνικά, οικολογικά και οικονομικά αποτελέσματα όσο δεν εφαρμόζονται δασοκομικές και διαχειριστικές πρακτικές που περιορίζουν την πιθανότητα αναβάθμισης μιας πυρκαγιάς σε μεγα-πυρκαγιά.

2.         Η διαχείριση των πυρκαγιών και η προστασία των πολιτών θα πρέπει να ενσωματωθούν στο χωροταξικό σχεδιασμό της ελληνικής επικράτειας με τη δημιουργία σύγχρονων υπηρεσιακών δομών και υποδομών. Η πρόληψη της διόγκωσης του μεγέθους και της έκτασης των δασικών πυρκαγιών προϋποθέτει την άμεση επανεξέταση και αναθεώρηση του χωροταξικού σχεδιασμού και της πολιτικής της δασοπροστασίας στην Ελλάδα.

3.         Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών απαιτεί επανασχεδιασμό της πολιτικής δασοπροστασίας σε εθνικό επίπεδο ώστε να εξασφαλίζεται ενιαία διαχείριση του κύκλου πρόληψης, καταστολής και διαχείρισης των καμένων περιοχών. Η ολοκληρωμένη αυτή διαχείριση του προβλήματος θα πρέπει να βασίζεται στο συντονισμό της συμμετοχής όλων των εμπλεκόμενων φορέων σύμφωνα με αρμοδιότητες και συμπληρωματικούς ρόλους που θα προσδιορίζονται με σαφήνεια στο πλαίσιο ενός ενιαίου εθνικού σχεδίου.

4.         Η πολιτεία πρέπει να εξετάσει, μετά και τον φετινό απολογισμό, τα αποτελέσματα της εφαρμογής του Νόμου 2612 του 1998 και να επαναφέρει σε συζήτηση την προσέγγιση του ομόφωνου πορίσματος της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής του 1993 για τη δημιουργία Ενιαίου Διεπιστημονικού Φορέα Πυροπροστασίας (με ενοποίηση της πρόληψης, καταστολής και αποτελεσμάτων πυρκαγιών).

5.         Η αποτύπωση και χαρτογράφηση των τύπων δασικής καύσιμης ύλης και η παρακολούθηση της συγκέντρωσης του φορτίου των καυσίμων σε εθνικό επίπεδο αποτελεί προτεραιότητα και προϋπόθεση της ορθολογικής και αποτελεσματικής αντιμετώπισης του προβλήματος. Η διαχείριση της δασικής καύσιμης ύλης με προγράμματα μείωσης και ελέγχου της συσσώρευσης βιομάζας θα πρέπει να προωθηθεί άμεσα σε συνεργασία της Δασικής Υπηρεσίας με τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και τους ΟΤΑ. Θα πρέπει επίσης να διερευνηθεί ο συνδυασμός μείωσης της βιομάζας και παραγωγής βιοκαυσίμων ή βιοενέργειας.

6.         Οι δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας και η υπάρχουσα τεχνογνωσία για την οργάνωση και το σχεδιασμό της προστασίας των δασών από τις πυρκαγιές με τη μορφή συστημάτων έγκαιρου εντοπισμού, εφαρμογών πληροφορικής για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών και τεχνολογιών πυρόσβεσης θα πρέπει να αξιοποιηθούν σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, με την ένταξη τέτοιων δράσεων πανελλαδικά, τόσο στα τομεακά όσο και στα περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα για την περίοδο 2007-2013.

7.         Είναι αναγκαία η αποτύπωση και χαρτογράφηση των καμένων εκτάσεων σε ετήσια βάση καθώς και η διαχρονική παρακολούθησή τους, έτσι ώστε αφενός να προστατευτούν από την παράνομη οικιστική επέκταση και αφετέρου να διευκολυνθεί η σύνταξη σχεδίων επαναφοράς των οικοσυστημάτων στην πρότερη κατάστασή τους.

8.         Η ανασυγκρότηση των καμένων περιοχών προϋποθέτει την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης, την εκτίμηση και την ιεράρχηση των προβλημάτων που ενδέχεται να προκύψουν σε βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βάση και την εκπόνηση ολοκληρωμένων σχεδίων με ορίζοντα πενταετίας και εικοσαετίας αντίστοιχα.

9.         Ο ευρύτερος σχεδιασμός θα πρέπει να λάβει υπ' όψιν του το ευάλωτο των καμένων οικοσυστημάτων και να εξασφαλίσει την προστασία τους από οικιστικές και κτηνοτροφικές πιέσεις αλλά και από διαβρωτικά και πλημμυρικά φαινόμενα. Οι αναδασώσεις και η επανεγκατάσταση του δάσους στις καμένες εκτάσεις θα πρέπει να ενταχθούν σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα αφορά τις ευρύτερες περιοχές που κάηκαν και η ανθρώπινη παρέμβαση θα πρέπει να περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου το φυσικό οικοσύστημα δεν μπορεί να επανέλθει από μόνο του.

10.       Τέλος, θα πρέπει να ενισχυθεί και να προωθηθεί η ιδέα και η συμβολή του εθελοντισμού για την πρόληψη και προστασία των δασών από τις πυρκαγιές, καθώς και η ενημέρωση της κοινωνίας για ουσιαστική ενεργοποίηση της περιβαλλοντικής συνειδητοποίησης και ηθικής των Ελλήνων, όπως συμβαίνει στις περισσότερες από τις άλλες χώρες της Ε.Ε.