Εισήγηση του Γιώργου Αγοραστάκη στην προσυνεδριακή Ημερίδα του Αναπτυξιακού Συνεδρίου Χανίων  8-12-2004

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Ι.    ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2007-2013

1.                  Γενικά

2.1       Στρατηγική, Αποκέντρωση, Απλοποίηση

2.2       Η πρόταση για το γενικό κανονισμό

2.2.1 Σύγκλιση (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, Ταμείο Συνοχής)
2.2.2 Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ)

2.2.3 Η Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία

3.   ΕΔΑΦΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

4.   ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

ΙΙ.   Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΠ ΚΑΙ Η ΤΟΠΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Γενικά

2.   Η αναθεώρηση της ΚΑΠ για το ελαιόλαδο

3.   Η μεταρρύθμιση του Γεωργικού Ταμείου

ΙΙΙ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2007-2013

ΙV. ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΚΠΣ

V.ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι : ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΤΑΜΕΙΟΥ ΣΥΝΟΧΗΣ  - ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Ι.          ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2007-2013

2.                  ΓΕΝΙΚΑ

Τον Ιούλιο του 2004, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε μια σειρά νομοθετικές προτάσεις[1] για τη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:

• έναν γενικό κανονισμό που θεσπίζει ένα κοινό σύνολο κανόνων για τα τρία μέσα χρηματοδότησης των διαρθρωτικών δράσεων της περιόδου 2007-2013,

• έναν κανονισμό για κάθε μέσο, συγκεκριμένα το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ταμείο Συνοχής,

• μια νέα πρόταση κανονισμού που επιτρέπει τη σύσταση μιας αρχής διασυνοριακής συνεργασίας.

Επίσης υιοθέτησε δύο νέες προτάσεις για ταμείο της Γεωργίας και το ταμείο Αλιείας.

Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις είναι μεγάλης κλίμακας και αλλάζουν ριζικά τα μέχρι σήμερα δεδομένα διαρθρωτικής πολιτικής. Συνολικά με τις προτάσεις αυτές επαναπροσδιορίζεται η πολιτική συνοχής στο πλαίσιο μιας διευρυμένης πλέον Ευρώπης. Η στρατηγική και οι πόροι της πολιτικής συνοχής θα αναδιαρθρωθούν γύρω από τρεις νέους στόχους προτεραιότητας των διαρθρωτικών δράσεων (σε τίτλους: σύγκλιση, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση, συνεργασία).

Η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη να εκδοθούν οι κανονισμοί κατά τη διάρκεια του 2005 προκειμένου να αφιερωθεί το 2006 στον προγραμματισμό για την περίοδο 2007-2013. Το πρώτο εξάμηνο του 2005, κατά την προεδρία του Λουξεμβούργου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα κληθεί να αποφασίσει για τις οικονομικές προοπτικές της περιόδου 2007-2013 και για τη σχετική πρόταση που υπέβαλε η Επιτροπή το 2004.

Η τρίτη έκθεση συνοχής[2] κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διεύρυνση της Ένωσης σε 25 κράτη μέλη και στη συνέχεια σε 27, παρουσιάζει μια πρωτοφανή πρόκληση για την εσωτερική συνοχή της Ένωσης. Η διεύρυνση έχει οδηγήσει στη διεύρυνση του χάσματος οικονομικής ανάπτυξης, σε μια γεωγραφική μετατόπιση των διαφορών από το νότο προς την ανατολή και σε μια δυσκολότερη κατάσταση απασχόλησης:
- το χάσμα στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ μεταξύ του 10% του πληθυσμού που ζει στις πιο ακμάζουσες περιοχές και του ίδιου ποσοστού που ζει στις πιο καθυστερημένες έχει διπλασιαστεί έναντι της κατάστασης EU15.
- Στην Ευρώπη των 25, 123 εκατομμύρια άνθρωποι - που αντιπροσωπεύουν περίπου 27% του συνολικού πληθυσμού - ζουν στις περιοχές με κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω 75% του μέσου της ΕΕ, σε σύγκριση με 72 εκατομμύρια, -ή 19% του πληθυσμού- της Ευρώπης των 15. Από αυτούς, τέσσερις στους δέκα πολίτες ζουν στις περιοχές που ανήκουν στα 15 "παλαιά" κράτη μέλη, ενώ οι άλλοι έξι είναι υπήκοοι των 10 "νέων" κρατών μελών.
- Τέσσερα εκατομμύρια θέσεις εργασίες θα πρέπει να δημιουργηθούν, εάν το μέσο επίπεδο απασχόλησης στα 10 νέα κράτη μέλη πρόκειται να ευθυγραμμιστεί με αυτό του υπολοίπου της ΕΕ.

Ο στόχος 1 των διαρθρωτικών ταμείων (οικονομική ανάπτυξη των λιγότερων ευνοημένων περιοχών) περιλαμβάνει ολόκληρο το έδαφος των νέων κρατών μελών και σχεδόν 98% του πληθυσμού τους. Τα δύο τρίτα του πληθυσμού τους ζουν σε περιοχές με ΑΕΠ κατά κεφαλή λιγότερο από το μισό του μέσου ΑΕΠ των είκοσι πέντε.

Σε επίπεδο κρατών στην Ένωση των 27 παρουσιάζεται η εξής εικόνα για το ΑΕΠ το 2002.

Στα παραπάνω προβλήματα πρέπει να προστεθεί το γεγονός ότι, η οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ έχει επιβραδυνθεί αρκετά από το 2001. Κατά συνέπεια, η ανεργία έχει αυξηθεί πάλι σε πολλά μέρη της Ένωσης με όλες τις κοινωνικές επιπτώσεις που αυτό συνεπάγεται.

2.1       ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ, ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ

Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση διατηρεί τις βασικές αρχές των διαρθρωτικών δράσεων, όπως είναι ο πολυετής προγραμματισμός, η συνεργασία των ενδιαφερόμενων φορέων σε διαφορετικά επίπεδα, η συγχρηματοδότηση που βασίζεται στη συμπληρωματικότητα των κοινοτικών και εθνικών ενισχύσεων, η αξιολόγηση της επίδοσης και της ποιότητας σε διάφορα στάδια της διαδικασίας.

Προτείνονται σημαντικές καινοτομίες και απλοποιήσεις, μεταξύ των οποίων και οι ακόλουθες:

• μείωση του αριθμού των χρηματοδοτικών μέσων της συνοχής (τρία αντί έξι),

• ενσωμάτωση του πεδίου δράσης των σημερινών κοινοτικών πρωτοβουλιών Leader, Interreg, URBAN και EQUAL καθώς και των καινοτόμων δράσεων στις προτεραιότητες των επιχειρησιακών προγραμμάτων των κρατών μελών ή των περιφερειών,

• χρηματοδότηση επιχειρησιακών προγραμμάτων από ένα μόνο Ταμείο (ΕΤΠΑ ή ΕΚΤ), εκτός από τα προγράμματα που αφορούν τις υποδομές, όπου συμμετέχουν από κοινού το ΕΤΠΑ και το Ταμείο Συνοχής,

• για το Ταμείο Συνοχής, θα ισχύσει πολυετής προγραμματισμός και οι ίδιοι κανόνες με αυτούς των διαρθρωτικών ταμείων.

Εισάγει μια σειρά σημαντικών αλλαγών που συνοπτικά είναι οι παρακάτω:

Στρατηγική:

• Η προσέγγιση του προγραμματισμού θα είναι περισσότερο στρατηγική, εστιάζοντας στους «Στρατηγικούς προσανατολισμούς της Ένωσης για τη συνοχή», τις προτεραιότητες της Επιτροπής και τα νέα Εθνικά Πλαίσια Στρατηγικής Αναφοράς.

Αυτά τα έγγραφα αναφοράς θα αντικαταστήσουν τα σημερινά Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης (ΚΠΣ), τα Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού (ΕΕΠ) και τα συμπληρώματα προγραμματισμού.

Θα περιλαμβάνουν μια σύντομη περιγραφή της στρατηγικής του κράτους μέλους και θα αποτελούν πολιτικό χάρτη για την εκπόνηση επιχειρησιακών προγραμμάτων. Η διαχείριση των παρεμβάσεων θα γίνεται μόνο στο επίπεδο των προγραμμάτων αυτών. Κάθε χρόνο τα όργανα της ΕΕ θα εξετάζουν την πραγματοποιηθείσα πρόοδο σε σχέση με τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης.

Αποκέντρωση και απλοποίηση:

• Η πρόταση έχει στόχο το σαφή προσδιορισμό του καταμερισμού των διαφόρων αρμοδιοτήτων μεταξύ των αρμοδίων για τη διαχείριση του κοινοτικού προϋπολογισμού και τη σωστή εφαρμογή των προγραμμάτων, δηλαδή των κρατών μελών, των περιφερειών και φορέων υλοποίησης αφενός και της Επιτροπής αφετέρου. Ο προτεινόμενος γενικός κανονισμός καθορίζει το μηχανισμό των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, τις λειτουργίες της διαχειριστικής αρχής κάθε προγράμματος, της αρχής πιστοποίησης των δαπανών, της ελεγκτικής αρχής, καθώς και της επιτροπής παρακολούθησης.

• Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των δημοσιονομικών πόρων, εισάγονται τρία βασικά στοιχεία απλοποίησης. Πρώτον, οι πληρωμές και η οικονομική διαχείριση θα γίνονται πλέον σε επίπεδο προτεραιοτήτων και όχι μέτρων. Δεύτερον, η κοινοτική συνεισφορά θα υπολογίζεται μόνο με βάση τις δημόσιες δαπάνες, και τρίτον, οι κανόνες επιλεξιμότητας θα είναι σε μεγάλο βαθμό εθνικοί και όχι κοινοτικοί, εκτός από αυτούς που αφορούν έναν περιορισμένο αριθμό τομέων, όπως ο ΦΠΑ, που

δεν θα είναι επιλέξιμοι.

• Αναφορικά με τους ελέγχους, επιδιώκεται μεγαλύτερη αποκέντρωση στα εθνικά συστήματα χρηματοοικονομικού ελέγχου και πιστοποίησης των δαπανών.

Σε περίπτωση αμφιβολιών σχετικά με την καλή λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου ή με την κανονικότητα των συναλλαγών, η προθεσμία πληρωμής θα μπορεί να ανακληθεί, να εφαρμοστεί παρακράτηση 20 % από τις ενδιάμεσες πληρωμές και, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, να ανασταλεί το σύνολο ή μέρος των πληρωμών.

• Οι στρατηγικοί προσανατολισμοί της Ένωσης για τη συνοχή, τα εθνικά πλαίσια στρατηγικής αναφοράς και τα επιχειρησιακά προγράμματα θα αποτελούν αντικείμενο αξιολόγησης.

• Η δράση κάθε διαρθρωτικού ταμείου (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ) θα γίνει πιο συνεκτική χάρη στην αρχή «ένα ταμείο, ένα πρόγραμμα» σε συνδυασμό με τη δυνατότητα χρηματοδότησης, με ανώτατο όριο 5 %, των δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στο άλλο ταμείο, αλλά σχετίζονται άμεσα με τις προγραμματισμένες δραστηριότητες.

• Αντίθετα, για τον καλύτερο συντονισμό των σημαντικών επενδύσεων του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής, το τελευταίο δεν θα χρηματοδοτεί πλέον ξεχωριστά έργα, αλλά προτεραιότητες -που θα περιλαμβάνουν «μεγάλα έργα» ύψους άνω των 25 εκατ. ΕΥΡΏ στον τομέα του περιβάλλοντος και 50 εκατ. ΕΥΡΏ στους άλλους τομείς- στο πλαίσιο κοινών προγραμμάτων ΕΤΠΑ/Ταμείου Συνοχής. Οι παρεμβάσεις θα υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με αυτούς που ισχύουν για τα ΕΤΠΑ και ΕΚΤ, καθώς και στον κανόνα της εξ ορισμού αποδέσμευσης μη χρησιμοποιημένων πόρων δύο χρόνια μετά τη δέσμευσή τους (κανόνας «n+2»).

2.2       Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ

Ο γενικός κανονισμός θεσπίζει τις γενικές διατάξεις για τα δύο διαρθρωτικά ταμεία της περιόδου 2007-2013 (ΕΤΠΑ και ΕΚΤ), καθώς και για το Ταμείο Συνοχής. Συνοπτικά τα βασικότερα στοιχεία του είναι:

Στόχοι, επιλεξιμότητα, πόροι

Οι τρεις σημερινοί στόχοι προτεραιότητας των ταμείων -στόχος 1: περιφέρειες με υστέρηση ανάπτυξης, στόχος 2: περιφέρειες υπό οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση και στόχος 3: συστήματα εκπαίδευσης και προώθησης της απασχόλησης- θα αντικατασταθούν, το 2007, από τους τρεις τίτλους: «σύγκλιση», «περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση», «εδαφική συνεργασία»:

2.2.1   Σύγκλιση (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, Ταμείο Συνοχής)

Ο στόχος "σύγκλισης" (παραπλήσιος του σημερινού στόχου 1) αφορά τα λιγότερο αναπτυγμένα κράτη μέλη και τις περιοχές που η κορυφαία προτεραιότητα είναι η κοινοτική πολιτική συνοχής. Η Συνθήκη απαιτεί μια μείωση των διαφορών μεταξύ "των επιπέδων ανάπτυξης των διάφορων περιοχών και της καθυστέρησης των λιγότερο ευνοημένων περιοχών ή των νησιών, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών"

Επιλεξιμότητα:

• Ο στόχος «Σύγκλιση» θα εφαρμόζεται στις περιφέρειες των οποίων το κατά κεφαλή ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ), που υπολογίζεται με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για τα τρία τελευταία χρόνια πριν από την υιοθέτηση του κανονισμού, είναι μικρότερο από το 75 % του μέσου όρου της διευρυμένης ΕΕ - γεγονός που ισχύει κυρίως για την πλειονότητα των νέων κρατών μελών.

• Για να παγιωθούν τα κεκτημένα των προηγούμενων προγραμμάτων, προβλέπεται μεταβατική και ειδική στήριξη, προοδευτικά φθίνουσα μέχρι το 2013, για τις περιφέρειες που θα ξεπεράσουν το ποσοστό του 75%, λόγω του στατιστικού αποτελέσματος της διεύρυνσης. Η Επιτροπή προτείνει ότι η προσωρινή υποστήριξη πρέπει να ισχύσει για εκείνες τις περιοχές όπου το κατά κεφαλήν ΑΕΠ θα ήταν κάτω 75% του κοινοτικού μέσου όπως υπολογίζεται για την Ένωση των 15 (η αποκαλούμενη στατιστική επίδραση της διεύρυνσης). Αυτές είναι περιοχές όπου οι αντικειμενικές περιστάσεις δεν έχουν αλλάξει, αν και το ΑΕΠ τους ανά κεφαλή θα είναι σχετικά υψηλότερο στη διευρυμένη Ένωση. Για χάρη της δικαιοσύνης, και για να επιτρέψει στις σχετικές περιοχές να ολοκληρώσουν τη διαδικασία της σύγκλισης, η υποστήριξη θα συνεχιστεί με σταδιακή κατάργηση.
• Οι εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες (Αζόρες, Μαδέρα, Κανάριοι Νήσοι και Γαλλικά Υπερπόντια Διαμερίσματα), ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν ή όχι στο στόχο «Σύγκλιση», θα επωφεληθούν ειδικής χρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ για την ενσωμάτωσή τους στην εσωτερική αγορά.

• Ο στόχος «Σύγκλιση» θα καλύπτει, όπως και παλαιότερα, τις παρεμβάσεις του Ταμείου Συνοχής στα κράτη μέλη, των οποίων το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα (ΑΕΕ) είναι μικρότερο του 90 % του μέσου όρου της ΕΕ, έτσι ώστε να μπορέσουν να καλύψουν τα κριτήρια της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Η βοήθεια του Ταμείου συνοχής θα δοθεί για την εκπλήρωση των όρων της οικονομικής σύγκλισης καθώς επίσης και για να αποφευχθούν τα υπερβολικά δημόσια ελλείμματα σύμφωνα με το άρθρο 104 της Συνθήκης.

Ο κατάλογος των περιφερειών ή των κρατών μελών που πληρούν τα διάφορα κριτήρια θα ανακοινωθεί από την Επιτροπή αμέσως μόλις τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός.

Πόροι:

Οι πόροι του στόχου «Σύγκλιση» προτείνεται να είναι ύψους 264 δισ. ΕΥΡΩ, δηλαδή το 78,54 % των πόρων των ταμείων έναντι του 75 % που είναι σήμερα και να κατανεμηθούν ως εξής:

• 67,34 % για τις περιφέρειες με κατά κεφαλή ΑΕγχΠ μικρότερο του 75 % του μέσου όρου,

• 8,38 % για τις περιφέρειες που επηρεάζονται από το στατιστικό αποτέλεσμα της διεύρυνσης,

• 23,86 % για τις χώρες που επωφελούνται του Ταμείου Συνοχής,

• 0,42 % για τις εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες.

Τα προγράμματα θα υποστηρίζονται από τους οικονομικούς πόρους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και του Ταμείου Συνοχής.

Το Ταμείο συνοχής θα ενισχύσει τη συμβολή του στη βιώσιμη ανάπτυξη. Από αυτή την άποψη, τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και των υποδομών περιβάλλοντος παραμένουν ως κεντρικές προτεραιότητες. Προκειμένου να επιτευχθεί μια σωστή ισορροπία για να αντιμετωπιστούν οι ιδιαίτερες ανάγκες των νέων κρατών μελών, προβλέπονται επίσης έργα υποστήριξης όπως οι θαλάσσιες πλωτές οδοί και τα προγράμματα διασυνδεμένων τρόπων μεταφοράς, οι αστικές μεταφορές, οι περιβαλλοντικά σημαντικές επενδύσεις στους βασικούς ενεργειακούς τομείς ή των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

2.2.2   Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση:  (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ).

Για την υπόλοιπη Ένωση, προτείνεται διττή προσέγγιση.

- Πρώτα, μέσω των περιφερειακών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ, η πολιτική συνοχής θα βοηθήσει τις περιοχές και τις περιφερειακές αρχές για να προωθήσουν την οικονομική αλλαγή στις βιομηχανικές, αστικές και αγροτικές περιοχές με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες οικονομικές, κοινωνικές και εδαφικές ανισότητες.
- Δεύτερον, μέσω των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ, η πολιτική συνοχής θα βοηθήσει τους ανθρώπους για να προσαρμοστούν στην οικονομική αλλαγή, και με την υποστήριξη των πολιτικών να επιτυγχάνεται πλήρης απασχόληση, ποιότητα και παραγωγικότητα στην εργασία.

 
Στο πλαίσιο των νέων περιφερειακών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΠΑ η Επιτροπή προτείνει μια μεγαλύτερη συγκέντρωση των επεμβάσεων σε τρία θέματα προτεραιότητας: καινοτομία και η οικονομία της γνώσης, περιβάλλον και πρόληψη κινδύνου, δυνατότητα πρόσβασης στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος.

Επιλεξιμότητα:

• όλες οι περιοχές που δεν καλύπτονται από το στόχο «Σύγκλιση» θα μπορούν να επωφεληθούν του στόχου «Ανταγωνιστικότητα». Τα κράτη μέλη θα προτείνουν έναν κατάλογο με τις περιφέρειες για τις οποίες θα υποβάλουν πρόγραμμα συγχρηματοδότησης από το ΕΤΠΑ. Ο προσδιορισμός χωρικών ζωνών της Ένωσης που πραγματοποιείται υπό τον τρέχοντα στόχο 2 θα καταργηθεί.

• οι περιφέρειες του τρέχοντος στόχου 1 που το 2007 δεν θα είναι επιλέξιμες για το στόχο «Σύγκλιση», λόγω της οικονομικής τους ανάπτυξης, θα λάβουν στο πλαίσιο του στόχου «Ανταγωνιστικότητα» ειδική και μεταβατική ενίσχυση, προοδευτικά φθίνουσα μέχρι το 2013, για την κάλυψη της καθυστέρησής τους. Ο κατάλογος των περιφερειών αυτών θα δημοσιευτεί από την Επιτροπή αμέσως μόλις τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός.

Πόροι:

Ο στόχος «Ανταγωνιστικότητα» προτείνεται να διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό ύψους 57,9 δισ. ΕΥΡΏ -17,22 % του συνόλου- που κατανέμεται ως εξής:

• 83,44 % για τις περιφέρειες που δεν προέρχονται από τον τρέχοντα στόχο 1,

• 16,56 % για τις περιφέρειες σε «σταδιακή είσοδο» (phasing-in).

Η κατανομή ΕΤΠΑ/ΕΚΤ θα είναι 50/50 για τις περιφέρειες που δεν προέρχονται από τον τρέχοντα στόχο 1, ενώ για τις περιοχές σε «σταδιακή είσοδο», το μερίδιο του ΕΚΤ θα μπορεί να φτάνει ως και 50 %.

2.2.3   Η Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία

Αντικείμενο αυτού του στόχου, που εκπορεύεται από την εμπειρία της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg, είναι η ενδυνάμωση της συνεργασίας σε τρία επίπεδα:

·          της διασυνοριακής συνεργασίας μέσω κοινών προγραμμάτων,

·          της συνεργασίας σε επίπεδο διακρατικών περιοχών και

·          των δικτύων συνεργασίας και ανταλλαγής εμπειριών σε όλη την Ένωση.

Εκτός από το στόχο «Συνεργασία», τα προγράμματα των στόχων «Σύγκλιση» και «Ανταγωνιστικότητα» θα καλύψουν επίσης δράσεις διαπεριφερειακής συνεργασίας,  μεταξύ των αρχών που θα συμμετάσχουν σε κάποιο πρόγραμμα. Ο στόχος είναι να προωθηθούν οι κοινές λύσεις στα κοινά προβλήματα μεταξύ των γειτονικών αρχών, όπως η αστική, αγροτική και παράκτια ανάπτυξη, η ανάπτυξη των οικονομικών σχέσεων και η δικτύωση των ΜΜΕ.

Επιλεξιμότητα:

Η διασυνοριακή συνεργασία θα καλύψει τις περιφέρειες που βρίσκονται κατά μήκος των εσωτερικών χερσαίων συνόρων και ορισμένων εξωτερικών χερσαίων συνόρων, καθώς και ορισμένες περιφέρειες που βρίσκονται στα θαλάσσια σύνορα. Επίσης, θα συμβάλει στα διασυνοριακά σκέλη του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτνίασης και Σύμπραξης(ΕΜΓΣ) και του Προενταξιακού Μέσου. Τα μέσα αυτά

καλούνται να αντικαταστήσουν τα σημερινά προγράμματα Phare, Tacis, MEDA, CARDS, ISPA και Sapard. Η Επιτροπή θα υιοθετήσει, όταν τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός, τον κατάλογο των επιλέξιμων διασυνοριακών περιφερειών καθώς και αυτόν με τις περιοχές διακρατικής συνεργασίας. Όλη η επικράτεια της Ένωσης είναι επιλέξιμη για τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών δικτύων συνεργασίας και ανταλλαγής.

Πόροι:

Οι διαθέσιμες πιστώσεις για την εδαφική συνεργασία προτείνονται σε 13,2 δισ. ΕΥΡΩ, δηλαδή 3,94 % του συνόλου, και θα κατανεμηθούν ως εξής:

• συνολικά 47,73 % για τη διασυνοριακή συνεργασία

• 47,73 % για τις περιοχές διακρατικής συνεργασίας,

• 4,54 % για τα ευρωπαϊκά δίκτυα συνεργασίας και ανταλλαγής.

3.         ΕΔΑΦΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

η Επιτροπή σκοπεύει, μέσα στο στόχο σύγκλισης, για να οργανώσει μια συγκεκριμένη κατανομή των πόρων για να αντισταθμίσει συγκεκριμένους περιορισμούς των πιο ακραίων περιοχών. Θεωρεί ότι μια αποτελεσματική πολιτική συνοχής πρέπει να λάβει υπόψη τις συγκεκριμένες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά των εδαφών στις πιο ακραίες περιοχές της Ένωσης, των νησιών, στις ορεινές περιοχές, στα αραιά εποικημένα μέρη βόρεια της ένωσης και σ’ ορισμένες παραμεθόριες περιοχών της Ένωσης.

Το ίδιο και για την περιφερειακή προτεραιότητα ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης, θα ληφθούν υπόψη τα "εδαφικά" κριτήρια στην κατανομή των πόρων, για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της πρόσβασης και της απόστασης από τις μεγάλες αγορές, που είναι ιδιαίτερα έντονα σε πολλά νησιά, σε ορεινές περιοχές και αραιά-εποικημένες περιοχές.

Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι ιδιομορφίες αυτών των περιοχών έχουν ληφθεί υπόψη στη στοχοθέτηση των πόρων στα πλαίσια των περιφερειακών προγραμμάτων. Σε μια προσπάθεια να προωθηθεί περισσότερη δράση σε αυτές τις παραμελημένες περιοχές, προτείνεται ότι τα εδάφη με τις μόνιμες γεωγραφικές μειονεξίες πρέπει να ωφεληθούν από τη μέγιστη κοινοτική συμβολή.

Για τις αγροτικές περιοχές και την αλιεία η επιτροπή προτίθεται να καταργήσει τα πολλά όργανα και να δημιουργήσει ένα ενιαίο όργανο κάτω από την κοινή αγροτική πολιτική. Η πρωτοβουλία, LEADER +, καταργείται και ενσωματώνεται στο γενικό προγραμματισμό.

4.         ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ

Η Επιτροπή σκοπεύει να διατηρήσει τις βασικές αρχές της πολιτικής συνοχής - προγραμματισμός, συνεργασία, συγχρηματοδότηση και αξιολόγηση. Εντούτοις, προτείνει εισαγωγή διάφορων μεταρρυθμίσεων με σκοπό,

·          να δημιουργηθεί μια πιο στρατηγική προσέγγιση στον προγραμματισμό,

·          να επιτευχθεί μια περαιτέρω διοικητική αποκέντρωση των ευθυνών στα κράτη μέλη, τις περιοχές και τις τοπικές αρχές,

·          να ενισχύσει την απόδοση και την ποιότητα των προγραμμάτων που συγχρηματοδοτούνται μέσω μιας ενισχυμένης συνεργασίας και των αυστηρότερων μηχανισμών ελέγχου, και

·          να απλοποιήσει το σύστημα διαχείρισης, με την εισαγωγή μεγαλύτερης διαφάνειας, της διαφοροποίησης και της αναλογικότητας.

Περισσότερος στρατηγικός προσανατολισμός
Η Επιτροπή προτείνει ότι ένα γενικό στρατηγικό έγγραφο για την πολιτική συνοχής πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο, με μια γνωμοδότηση του Κοινοβουλίου, πριν από τη νέα περίοδο προγραμματισμού που θα καθορίζει τις σαφείς προτεραιότητες για τα κράτη μέλη και τις περιοχές.

Προγραμματισμός
Το σύστημα προγραμματισμού θα απλοποιηθεί ως εξής:
Στο πολιτικό επίπεδο: βάσει των στρατηγικών οδηγιών που υιοθετούνται από το Συμβούλιο, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίσει ένα εθνικό έγγραφο πλαισίου σχετικά με τη στρατηγική ανάπτυξής του, η οποία αφού συζητηθεί με την Επιτροπή, θα αποτελέσει το πλαίσιο για τα θεματικά και περιφερειακά προγράμματα[3]. 
Στο λειτουργικό επίπεδο: βάσει του πολιτικού εγγράφου, η Επιτροπή θα εγκρίνει τα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα για κάθε κράτος μέλος. Τα προγράμματα θα καθορίζονται σε επίπεδο συνόλου ή προτεραιότητας μόνο.

Οικονομική διαχείριση και έλεγχος
Σχετικά με την οικονομική διαχείριση, δύο σημαντικές πτυχές εισάγονται για να απλοποιήσουν το σύστημα. Οι πληρωμές θα χρησιμοποιηθούν στο επίπεδο των προτεραιοτήτων και όχι στο επίπεδο των μέτρων όπως γίνεται σήμερα. Επιπλέον, η κοινοτική συμβολή θα υπολογιστεί βάσει των δημόσιων δαπανών μόνο. Το σύστημα πληρωμής (πληρωμή στον απολογισμό) καθώς επίσης και η αρχή της αυτόματης αποδέσμευσης διατηρούνται.

Συγκέντρωση των πόρων
Η σημαντικότερη συγκέντρωση των πόρων πρέπει να παραμείνει στα φτωχότερα κράτη μέλη και περιοχές, με έμφαση στα νέα κράτη μέλη. Στο επίπεδο των μεμονωμένων προγραμμάτων ανάπτυξης, η συγκέντρωση θα επιτυγχάνεται στις περιοχές "σύγκλισης", στη δημιουργία υποδομής.
Όσον αφορά τα περιφερειακά προγράμματα ανταγωνιστικότητας, η έμφαση μπορεί να δοθεί με το χωρισμό των επιλέξιμων περιοχών στο επίπεδο κοινοτήτων, δήμων και νομών.

Ισχυρότερη έμφαση στην απόδοση και την ποιότητα
Για να επιτευχθεί η αποτελεσματικότητα απαιτείται μια μεγαλύτερη εστίαση στον αντίκτυπο και την απόδοση και καλύτερος καθορισμός των αποτελεσμάτων.

Η αξιολόγηση πριν από, κατά τη διάρκεια και μετά από το τέλος των προγραμμάτων θα παραμείνει. Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει να υπάρξει ένας στόχος απόδοσης για να ανταμειφθούν τα κράτη μέλη και οι περιοχές που παρουσιάζουν σημαντικότερη πρόοδο προς τους συμφωνηθέντες στόχους.

ΙΙ.        Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΠ ΚΑΙ Η ΤΟΠΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Γενικά

Η αγροτική παραγωγή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική οικονομία. Το 16% περίπου των εργαζομένων –για την Κρήτη το 24%- απασχολείται στον αγροτικό τομέα, ποσοστό που υπερβαίνει κατά πολύ το μέσο αντίστοιχο ποσοστό της ΕΕ.

Η εξάρτηση των Ελλήνων αγροτών από τις κοινοτικές επιδοτήσεις είναι έντονη. Το 40-45% περίπου του ακαθάριστου αγροτικού προϊόντος της Ελλάδας προέρχεται από κοινοτικές επιδοτήσεις. Συνεπώς οποιαδήποτε μεταρρύθμιση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής έχει αντίκτυπο στα αγροτικά εισοδήματα και γενικά στην οικονομία της υπαίθρου.

Η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ αποτελεί μια από τις βασικές προτεραιότητες της ΕΕ τα τελευταία χρόνια με κύριους στόχους τη σταδιακή κατάργηση της προστασίας των ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων, τη μείωση του κόστους για τους καταναλωτές, την προσαρμογή στα δεδομένα της διεθνούς αγοράς, τη μείωση της εντατικοποίησης της παραγωγής που καταστρέφει το περιβάλλον, τη μείωση του κόστους για τον προϋπολογισμό της ΕΕ και την εξοικονόμηση πόρων.

Η διεύρυνση της ΕΕ αποτελεί έναν από τους παράγοντες που ωθούν στην περαιτέρω μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, έτσι ώστε η ένταξη των νέων χωρών –πολλές από τις οποίες είναι κατεξοχήν αγροτικές- να μην επιβαρύνει τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών τον Οκτώβριο του 2002 αποφασίστηκε να δοθούν περιορισμένα ποσά από τον κοινοτικό προϋπολογισμό για τις 10 νέες χώρες κατά το διάστημα 2004-2006. Προκειμένου να τηρηθεί η δημοσιονομική πειθαρχία στην ΕΕ, οι χώρες της διεύρυνσης δε θα συμμετάσχουν πλήρως στις άμεσες πληρωμές της ΚΑΠ. Οι αγρότες των νέων κρατών-μελών θα λαμβάνουν ένα ποσοστό μόνο των άμεσων πληρωμών, ποσοστό που θα αυξάνεται σταδιακά από 25% το 2004 για να φτάσει το 100% το 2013. Με άλλα λόγια, το 2013 οι αγρότες των νέων κρατών μελών θα φθάσουν στο επίπεδο υποστήριξης που θα ισχύει στην τότε ΕΕ – επίπεδο που αναμένεται να μειωθεί, καθώς το ύψος των συνολικών άμεσων πληρωμών από το 2007 και μετά παγώνει στα επίπεδα του 2006.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι η μείωση της προστασίας του αγροτικού εισοδήματος αποτελεί βασική παράμετρο της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ. Στη λογική αυτή κινούνται οι αποφάσεις για την αναθεώρηση της ΚΑΠ.

Τα βασικά στοιχεία τους είναι τα ακόλουθα:

• Αποδέσμευση: Ενιαία ενίσχυση εκμετάλλευσης ανεξάρτητα από την παραγωγή

• Φθίνουσα πορεία: Μείωση των άμεσων ενισχύσεων, με εξαίρεση των μικρών παραγωγών και διοχέτευση των κεφαλαίων που θα προκύψουν στην αγροτική ανάπτυξη

• Πολλαπλή συμμόρφωση: Εξάρτηση των ενισχύσεων από την τήρηση προτύπων για το περιβάλλον, την ασφάλεια τροφίμων, τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας

• Προσαρμογές των Κοινών Οργανώσεων Αγοράς για συγκεκριμένα προϊόντα: σιτηρά, γαλακτοκομικά, ζάχαρη, βαμβάκι, καπνό, ελαιόλαδο κτλ.

Σε αυτά τα πλαίσια, οι εισπράξεις της Ελλάδας από το Ταμείο Εγγυήσεων αναμένεται να μειωθούν σημαντικά μετά το 2007. Το 2013 οι εισπράξεις της Ελλάδας από το Γεωργικό Ταμείο αναμένεται να είναι περίπου 1,5 δις Ευρώ, ποσοστό που αντιπροσωπεύει το 60% περίπου των σημερινών εισπράξεων.

Η μείωση των εισπράξεων της Ελλάδας από το Γεωργικό Ταμείο αναμένεται να πλήξει την ελληνική γεωργία και γενικότερα την ύπαιθρο και κυρίως την παραγωγή εκείνων των ελληνικών προϊόντων που στηρίζονται περισσότερο στις κοινοτικές επιδοτήσεις όπως το βαμβάκι και τον καπνό.

Μικρότερες αναμένεται να είναι οι επιπτώσεις της μεταρρύθμισης της ΚΟΑ ελαιολάδου, καθώς η εξάρτηση της Ελλάδας από την ΚΑΠ στην περίπτωση αυτή δεν είναι τόσο έντονη όσο για το βαμβάκι και τον καπνό. Παρόλα αυτά, η κατάργηση της προστασίας του ελαιολάδου θα είχε ως συνέπεια τη μείωση του αγροτικού εισοδήματος (υπολογίζεται σε 38%).

Η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ αναμένεται να αλλάξει την εικόνα της ελληνικής υπαίθρου. Η μείωση της προστασίας βασικών ελληνικών προϊόντων αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής τους και αναδιάρθρωση των καλλιεργειών. Το πάγωμα των δαπανών για την ΚΑΠ μπορεί να αναγκάσει πολλούς αγρότες να εγκαταλείψουν τη γεωργική απασχόληση. Το φαινόμενο της ερήμωσης της υπαίθρου και της εσωτερικής μετανάστευσης αναμένεται να διατηρηθεί. Βέβαια, οι συνέπειες των αλλαγών της ΚΑΠ θα εξαρτηθούν από πολλούς παράγοντες. Από την προσαρμοστικότητα των Ελλήνων αγροτών στις νέες συνθήκες, από τη στροφή τους σε άλλες οικονομικές δραστηριότητες και από την αξιοποίηση των πόρων της δεύτερης προτεραιότητας της ΚΑΠ. Κατά μία άποψη, η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ δίδει νέες δυνατότητες για ανάπτυξη της υπαίθρου αρκεί να αξιοποιηθούν. Με σωστό σχεδιασμό είναι δυνατή η προσαρμογή της παραγωγής στις συνθήκες της ζήτησης και η καθιέρωση μιας πολυλειτουργικής γεωργίας. Ανασταλτικοί παράγοντες σε μια τέτοια κατεύθυνση  παραμένουν: η μεγάλη κατά μέσο όρο ηλικία των Ελλήνων αγροτών και το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσής τους και η συνακόλουθη δύσκολη προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες, η αρνητική εμπειρία των αγροτικών συνεταιρισμών στο παρελθόν και η κυριαρχία των εκμεταλλεύσεων μικρού και μεσαίου μεγέθους.

2.         Η αναθεώρηση της ΚΑΠ για το ελαιόλαδο

Σχετική με τα παραπάνω είναι η αναθεώρηση της ΚΑΠ για το ελαιόλαδο και τις ελιές, που αφορά και το κύριο προϊόν της περιοχής μας.

Ο Κανονισμός 1782/2003 και ο νεότερος 865/2004[4] για το ελαιόλαδο αλλάζει όλο το σύστημα επιδοτήσεων τις οποίες μετατρέπει σε εισοδηματική στήριξη μέσω ενός νέου καθεστώτος ενιαίων ενισχύσεων. Το βασικό στοιχείο της αναθεώρησης είναι ότι η ενίσχυση θα δίνεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος θα δίνεται ως άμεση ενίσχυση και θα είναι το 60% της ενίσχυσης που δόθηκε τα τελευταία χρόνια (Μ.Ο. 1999-2003) και το δεύτερο μέρος 40% θα είναι ενίσχυση για τη διατήρηση των ελαιώνων υπό τον όρο ότι θα τηρούνται συγκεκριμένα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα. Η εφαρμογή του κανονισμού θα αρχίσει από τον επόμενο χρόνο. Εξαίρεση για τα παραπάνω θα αποτελέσουν οι μικρές εκμεταλλεύσεις 0,3 ελαιοκομικών εκταρίων. Ο κανονισμός και οι επιπτώσεις του στην περιοχή μας χρήζουν ειδικής μελέτης και λήψη έγκαιρα μέτρων. Η εφαρμογή του κανονισμού στην περιοχή μας αναμένεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις στα αγροτικά εισοδήματα όσο και για τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Για να αποφευχθούν πολύ αρνητικές καταστάσεις οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις πρέπει να περάσουν σε άλλο επίπεδο με την εφαρμογή ορθών περιβαλλοντικών και γεωργικών πρακτικών και σε συνδυασμό πρέπει να προωθηθούν διαχειριστικά μέτρα για περιοχές προστασίας με καλλιέργειες.

Σε αντίστοιχες καταστάσεις θα βρεθούν πολύ σύντομα και άλλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις όπως και η κτηνοτροφία δεδομένου ότι η πολιτική αναθεώρησης της ΚΑΠ έχει ενιαίες διατάξεις. Ως εκ τούτου η γεωργική μας οικονομία χρειάζεται επανασχεδιασμό με βάσει τα νέα δεδομένα.

3.         Η μεταρρύθμιση του Γεωργικού Ταμείου

Μετά τις αναθεωρήσεις στην ΚΑΠ, η Επιτροπή μαζί με τις προτάσεις της για τους νέους διαρθρωτικούς κανονισμούς, παρουσίασε και δύο νέους κανονισμούς για τα Ταμεία της Γεωργίας και της Αλιείας[5] που αλλάζουν ριζικά τα μέχρι τώρα δεδομένα. Το γεωργικό Ταμείο στο εξής θα υποστηρίξει τη διαρθρωτική πολιτική στις αγροτικές περιοχές (Τμήμα Προσανατολισμού) μέσω των άλλων ταμείων.

Τα "προβλήματα" του αγροτικού χώρου που εξετάζονται είναι τα εξής:
- Οικονομικά: Οι αγροτικές περιοχές έχουν ένα σημαντικά χαμηλότερο εισόδημα από το μέσο όρο, έναν γηράσκοντα οικονομικά ενεργό πληθυσμό, και μια μεγαλύτερη εξάρτηση στον αγροτικό τομέα.
- Κοινωνικά: Υπάρχει σαφής ένδειξη υψηλότερης ανεργίας στις αγροτικές περιοχές. Η χαμηλή πυκνότητα πληθυσμών μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους όπως τη μικρή πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες, τον κοινωνικό αποκλεισμό, και μια στενότητα στις επιλογές απασχόλησης.
- Περιβαλλοντικά: Η ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι η γεωργία και η δασονομία έχουν μια θετική συμβολή στο ευρύτερο περιβάλλον απαιτεί να βρεθεί μια προσεκτική μέση λύση.

Οι κατευθύνσεις του ταμείου για τη νέα περίοδο συνοψίζονται:

- Αύξηση της ανταγωνιστικότητας του γεωργικού τομέα
- Ενίσχυση του περιβάλλοντος
- Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και προώθηση της διαφοροποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων

Βάσει των νέων κανονισμών, κάθε κράτος μέλος πρέπει να προετοιμάσει τις εθνικές στρατηγικές αγροτικής ανάπτυξής του, που αποτελούν το πλαίσιο αναφοράς για την προετοιμασία των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης.

1. Το Ταμείο θα συμπληρώσει τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές ενέργειες που συμβάλλουν στις προτεραιότητες της Κοινότητας.
2. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα εξασφαλίσουν ότι η βοήθεια από το Ταμείο και τα κράτη μέλη είναι σύμφωνη με τις δραστηριότητες, τις πολιτικές και τις προτεραιότητες της Κοινότητας.

3. Η βοήθεια Ταμείων θα εφαρμοστεί μέσω των στενών διαβουλεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους και με τις αρχές και τους οργανισμούς που υποδεικνύονται από το κράτος μέλος

4. Τα κράτη μέλη θα είναι αρμόδια για να εκτελέσουν τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης στο κατάλληλο εδαφικό επίπεδο, σύμφωνα με τις θεσμικές ρυθμίσεις τους.

Οι προτεραιότητες που καθορίζονται είναι οι εξής:

1. Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας
Η υποστήριξη θα στοχεύει στην ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα με ενέργειες επαγγελματικής κατάρτισης, νέων αγροτών, πρόωρης συνταξιοδότησης, χρήση συμβουλευτικών υπηρεσιών, μέτρα που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας της γεωργικής παραγωγής και των προϊόντων.

2. Διαχείριση του εδάφους

Μέτρα: που στοχεύουν στη βιώσιμη χρήση του γεωργικού εδάφους,  υποστήριξη για τις μη παραγωγικές επενδύσεις, δασοπεριβαλλοντικά μέτρα κτλ

3. Διαφοροποίηση της αγροτικής οικονομίας και ποιότητα της ζωής στις αγροτικές περιοχές
Μέτρα: για να διαφοροποιηθεί η αγροτική οικονομία στις μη γεωργικές δραστηριότητες, υποστήριξη για τη δημιουργία και ανάπτυξη των μικροεπιχειρήσεων με σκοπό την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος, ενθάρρυνση των δραστηριοτήτων τουρισμού, προστασία και διαχείριση της φυσικής κληρονομιάς, υπηρεσίες στις αγροτικές περιοχές κτλ.

Η κρατική βοήθεια που χορηγείται στους αγρότες για να αντισταθμίσει τις φυσικές μειονεξίες στις ορεινές περιοχές και σε άλλες μειονεκτικές αγροτικές περιοχές θα απαγορευθεί εάν δεν ικανοποιούνται οι όροι που καθορίζονται. Επίσης η κρατική βοήθεια στους αγρότες θα απαγορευθεί εάν δεν ικανοποιεί τους όρους που καθορίζονται από πρότυπα βασισμένα στην κοινοτική νομοθεσία στους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας, της υγιεινής ζώων και φυτών, της ευημερίας των ζώων και της υγιεινής και ασφάλειας.

ΙΙΙ. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2007-2013

Όπως αναφέρθηκε πιο πριν, κάθε κράτος μέλος θα καταρτίσει ένα εθνικό έγγραφο πλαισίου σχετικά με τη στρατηγική ανάπτυξής του, το οποίο αφού συζητηθεί με την Επιτροπή και εγκριθεί, θα αποτελέσει το πλαίσιο για τα θεματικά και περιφερειακά προγράμματα του επόμενου Κοινοτικού Πλαισίου Συνοχής.

Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας με την 2^η Εγκύκλιό[6] του καθορίζει τις διαδικασίες κατάρτισης και το περιεχόμενο που πρέπει να έχει το Ελληνικό Σχέδιο.

Προβλέπονται οι εξής διαδικασίες:

·          Σύνταξη εγγράφου γενικών κατευθύνσεων Εθνικής Στρατηγικής Ανάπτυξης το οποίο θα αποσταλεί στην Κοινότητα αρχές του 2005

·          Εκπόνηση από την Ε.Ε. αντίστοιχου εγγράφου και αποστολή στα κράτη στα μέσα του 2005

·          Σύνταξη Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης και Επιχειρησιακών προγραμμάτων και αποστολή τους στην Κοινότητα αρχές του 2006 για τελική έγκριση.

Για την εξυπηρέτηση του παραπάνω προγραμματισμού και την προετοιμασία των προγραμματικών κειμένων ζητείται η διοργάνωση Περιφερειακών Αναπτυξιακών Συνεδρίων το φεβρουάριο-Μάρτιο του 2005, για τη διατύπωση των περιφερειακών στόχων και προτεραιοτήτων ανάπτυξης. Ένα τέτοιο συνέδριο πρέπει να αναμένεται και για την Περιφέρεια Κρήτης. Το συνέδριό μας έχει να συμβάλει και προς το σκοπό αυτό.

Λεπτομέρειες για τον εθνικό σχεδιασμό στην αναφερόμενη 2^η Εγκύκλιο Υ.Ο&Ο.

ΙV. ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΚΠΣ

Όπως φαίνεται από μέχρι τώρα δεδομένα, κρίσιμο στοιχείο συμμετοχής στο επόμενο Κοινοτικό Πλαίσιο Συνοχής και στο στόχο της «σύγκλισης» αποτελεί το ύψος του ΑΕγχΠ κάθε Περιφέρειας.

Η Ελλάδα -που αποτελεί περιοχή του στόχου 1 -, έχει να λαμβάνει μέχρι 27,483 δις Ευρώ από το Γ΄ΚΠΣ. Στην επόμενη προγραμματική περίοδο θα κριθούν για το που θα ενταχθούν οι περιφέρειες της χωριστά η κάθε μια, εκτός από το Ταμείο Συνοχής που θα εφαρμοστεί σ’ όλη τη χώρα. Για την Ελλάδα όταν το ΑΕΠ κάθε μιας Περιφέρειας είναι κάτω του 75% του μέσου της Ε.Ε. των 25, η Περιφέρεια εντάσσεται πλήρως στο στόχο «σύγκλιση», όταν είναι πάνω, αλλά κάτω του 75% του μέσου ΑΕΠ της ΕΕ των 15, εντάσσεται με μεταβατικό τρόπο (φθίνοντα) στο στόχο «σύγκλιση». Όταν είναι πάνω από το 75% του μέσου ΑΕΠ της ΕΕ 25 και της ΕΕ 15 δεν θα είναι επιλέξιμη στο στόχο «σύγκλιση» αλλά θα εντάσσεται με μεταβατικό τρόπο στο στόχο «ανταγωνιστικότητα».

Τα επίσημα και τελευταία στοιχεία του ΑΕΠ των Περιφερειών της Ευρώπης και της Ελλάδας δίδονται για το έτος 2001 από την EURO STAT όπως παρακάτω:

Όπως φαίνεται από τον πίνακα υπάρχουν Περιφέρειες της χώρας που έχουν ήδη βγει έξω από το στόχο της «σύγκλισης», άλλες που βρίσκονται στα όρια και οι υπόλοιπες που έχουν μεγαλύτερη απόσταση και εντάσσονται σίγουρα.

Δεδομένου ότι ο ρυθμός ανάπτυξης και αύξησης του ΑΕΠ των Ελληνικών Περιφερειών και της Κρήτης είναι πολύ μεγαλύτερος από το μέσο ρυθμό της ΕΕ σε 3-4 χρόνια από το 2001 (που θα κριθεί η υπόθεση) μπορεί να έχουν μεταβληθεί σημαντικά τα στοιχεία του πίνακα και άλλες Περιφέρειες να βρεθούν έξω από το στόχο «σύγκλιση» ή μέσα στη μεταβατική του κατάσταση.

Η ένταξη στο στόχο «σύγκλιση» είναι καθοριστική για το ύψος των πόρων που θα διατεθούν για τα περιφερειακά προγράμματα, για το είδος των έργων και δραστηριοτήτων που θα επιλεγούν και για το ποσοστό ενίσχυσης που θα λάβουν. Η απόσταση μεταξύ του στόχου «σύγκλισης» και «ανταγωνιστικότητας» θα είναι πολύ μεγάλη. Στο στόχο «ανταγωνιστικότητα» πολύ λίγα πράγματα μπορούν να γίνουν καθότι οι διατιθέμενοι πόροι είναι λίγοι, συμμετέχουν όλες οι Περιφέρειες της ΕΕ (πλην του στόχου «σύγκλισης»), είναι περιορισμένες οι δραστηριότητες που εντάσσονται και η δημόσια δαπάνη των επιχορηγούμενων δραστηριοτήτων είναι μικρότερη.

Γενικότερα θέματα που θα προκύψουν σχετίζονται με τους πόρους που θα διατεθούν για την υποστήριξη της πολιτικής συνοχής:

Από τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημοσιονομική πολιτική της Ένωσης των 27 και τις συζητήσεις που ακολούθησαν στα όργανα, φαίνεται ότι δεν γίνεται αποδεκτό να αυξηθεί ο προϋπολογισμός της Ένωσης και το πιθανότερο είναι να μειωθεί ή να μείνει στα σημερινά επίπεδα (Η Επιτροπή πρότεινε 1,14% του ΑΕΠ της ΕΕ για την ανάληψη των δαπανών 2007-2013)[7].

Έτσι το ζήτημα που θα προκύψει σ’ ότι αφορά τη διαρθρωτική πολιτική είναι ότι «η πίτα θα μείνει ίδια και θα την μοιραστούν περισσότεροι».

Εξετάζοντας το ΑΕΠ των 254 περιφερειών της ΕΕ των 27 και με βάση το όριο 75% φαίνεται ότι υπερδιπλασιάζονται οι υποψήφιες περιφέρειες σε σχέση με αυτές που συμμετέχουν στο Γ’ ΚΠΣ. Στην Ευρώπη των 27 το μερίδιο της Ελλάδας στους διαρθρωτικούς πόρους και των Περιφερειών που θα ενταχθούν στο στόχο «σύγκλιση» θα μειωθεί αισθητά.

Εξ’ αυτού προκύπτει ότι οι πόροι που αναμένεται να διατεθούν και για τις Ελληνικές Περιφέρειες θα είναι σημαντικά μειωμένοι σε σχέση με το παρελθόν. Επίσης είναι προφανές ότι το περιβάλλον που δημιουργείται είναι έντονα ανταγωνιστικό μεταξύ των περιφερειών τόσο μέσα στην Ε.Ε. όσο και εσωτερικά στα κράτη. Ως εκ τούτου τα προγράμματα των Περιφερειών πρέπει να είναι καλά τεκμηριωμένα και ανταγωνιστικά. Ο σωστός περιφερειακός αναπτυξιακός σχεδιασμός και ο προγραμματισμός αποτελούν την αφετηρία για τα παραπέρα (το ήμισυ του παντός). Για μας επιπλέον έργα και δραστηριότητες που αποσκοπούμε να υποστηριχτούν από το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Συνοχής πρέπει να είναι αυστηρά ιεραρχημένα, προετοιμασμένα και σίγουρα μέσα στις προτεραιότητες-επιλεξιμότητες των ταμείων.

Η Περιφέρεια της Κρήτης

Το ΑΕΠ της Περιφέρειας Κρήτης που καταγράφεται από τη EUROSTAT αντιστοιχεί στο 70,7% του μέσου της ΕΕ 25 και 64,6% της ΕΕ 15. Εάν εντωμεταξύ δεν έχει καλυφθεί η διαφορά μέχρι το 75% της ΕΕ25 (πράγμα που δεν γνωρίζει κανείς σήμερα) θα βρεθεί μέσα στο στόχο της «σύγκλισης» (πιθανό σενάριο). Εάν υπερβεί το 75% της ΕΕ 25 θα βρεθεί στη μεταβατική κατάσταση του στόχου «σύγκλισης» (εξίσου πιθανό σενάριο). Εάν υπερβεί και το 75% της ΕΕ 15 θα βρεθεί στη μεταβατική κατάσταση του στόχου «ανταγωνιστικότητα» (λιγότερο πιθανό σενάριο).

Ένας περιφερειακός και νομαρχιακός αναπτυξιακός σχεδιασμός αυτή την περίοδο, που βασικό στοιχείο του είναι η εξωτερική συνδρομή από την ΕΕ, πρέπει να λάβει υπόψη του το πιθανότερο ενδεχόμενο που είναι η συμμετοχή της Περιφέρειας Κρήτης στο στόχο «σύγκλιση». Η Κρήτη πρέπει να προετοιμαστεί από τώρα γι' αυτό το στόχο.

Δύο ζητήματα έχουν σημασία:

Οι πόροι και το ύψος της χρηματοδότησης ενός αναπτυξιακού σχεδίου και το είδος των «επιλέξιμων» έργων δραστηριοτήτων που μπορούν να ενισχυθούν.

Σ΄ ότι αφορά τους διαθέσιμους πόρους κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τίποτα, πέραν του γεγονότος ότι θα είναι αρκετά λιγότεροι από αυτούς που διατέθηκαν στο Γ’ ΚΠΣ.

Το σημαντικότερο όμως ζήτημα που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη είναι οι προτεραιότητες και επιλεξιμότητες των Ταμείων δεδομένου ότι αναμένεται να ανατραπούν οι παλαιές κατανομές βάσει των νέων ιεραρχήσεων. Υπολογίζεται ότι γενικά το 38% των χρηματοδοτήσεων να καταλήξει σε έργα υποδομής, το 16% στους ανθρώπινους πόρους και το 46% στην ενίσχυση των επιχειρήσεων (από το 20% που είναι σήμερα). Οι προτεραιότητες των κανονισμών θα υπαγορεύσουν το τι είναι δυνατόν να ενταχθεί και τι όχι. Σε κάθε περίπτωση το τι θα εντάσσεται –γνωρίζομε καλά από το Γ’ ΚΠΣ- θα εξαρτάται από την ωριμότητά του. Έχει αξία να υπάρχει σωστός προσανατολισμός από τώρα για τις μελλοντικές δυνατότητες και να αφιερωθεί ο εντωμεταξύ χρόνος για την προετοιμασία των υποψήφιων έργων και δραστηριοτήτων της περιοχής μας ώστε να είναι έτοιμα στην κατάλληλη στιγμή.

V.                  ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ

Παίρνοντας υπόψη μας τις παραπάνω μεταβολές, τη γενικότερη κατάσταση και τις προοπτικές της οικονομίας μας, θεωρούμε αναγκαίο να εντοπίσομε τα κύρια και κρίσιμα σημεία ενός αναπτυξιακού προγραμματισμού του Νομού μας για την επόμενη περίοδο.

1.                  Το Περιφερειακό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα και η τεκμηρίωσή του.

Πρέπει να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που δίνουν οι πολιτικές συνοχής ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη ωφέλεια από την κατανομή των διαρθρωτικών πόρων. Στα πλαίσια της πολιτικής συνοχής πρέπει να ισχυροποιηθεί η θέση της περιφέρειας συνολικά (Η εμπειρία από το Γ’ ΚΠΣ είναι αρνητική). Ειδικά επιβάλλεται να αξιοποιηθούν τα «γεωγραφικά κριτήρια» των κανονισμών, ο παράγοντας «νησιωτικότητα», η σύνδεση με τα διευρωπαϊκά δίκτυα κτλ.

2.                  Στον πρωτογενή τομέα - γεωργία

Η δημιουργία οικονομίας κλίμακας στα προϊόντα, η προστιθέμενη αξία στα προϊόντα και η ποιότητα, η ενσωμάτωση περιβαλλοντικών κανόνων στην παραγωγή, ο εξαγωγικός προσανατολισμός. Η συνεχής υποχώρηση του πρωτογενή τομέα ελλοχεύει ένα σοβαρό κίνδυνο για την οικονομία συνολικά του νησιού και του νομού. Ο πρωτογενής τομέας πρέπει να ανασυγκροτηθεί σε σύγχρονες βάσεις.

3.         Στο δευτερογενή τομέα - μεταποίηση

Η δημιουργία χώρων ανάπτυξης, η δημιουργία πυρήνων σύγχρονων μονάδων, η ανάπτυξη επενδύσεων σε μονάδες με εξωτερικό προσανατολισμό.

4.         Στον τριτογενή τομέα – τουρισμό

Η αναβάθμιση της ποιότητας, ο εμπλουτισμός και η διαφοροποίηση των προϊόντων, η δημιουργία ειδικών υποδομών, η διασύνδεση με τον πρωτογενή τομέα, το φυσικό περιβάλλον και τον πολιτισμό.

5.         Ο χωροταξικός και περιβαλλοντικός σχεδιασμός και διαχείριση του χώρου: Αποτελούν τη βασική υποδομή και οριζόντια δράση για όλους του παραγωγικούς τομείς. Αποτελούν τον περιοριστικό παράγοντα για τις παραγωγικές δραστηριότητες αλλά και τη βασική προϋπόθεση -στο εξής- αξιοποίησης χρηματοδοτικών μέσων. Εδώ ο νομός μας υστερεί σοβαρά. Παραμένουν ανοικτά προβλήματα, ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός, οι χρήσεις γης, ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός κτλ, η περιβαλλοντική διαχείριση και προκύπτουν νέα θέματα διαχείρισης όπως των παράκτιων περιοχών, του νερού, του κινδύνου, της κυκλοφορίας κτλ.

Το «περιβάλλον» έχει γίνει καθοριστικός παράγοντας και αποτελεί το κύριο πλεονέκτημα ή το μειονέκτημα για την οικονομική ανάπτυξη.

6.                  Υποδομές

Εξυπηρέτησης παραγωγικών δραστηριοτήτων. Μεταφορές σύνδεση με τα διευρωπαϊκά δίκτυα, πολυμορφικές μεταφορές, υποδομές περιβάλλοντος, σχέδια συγχρηματοδότησης.

7.                  Οικονομία της γνώσης

Ανάπτυξη εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και διασύνδεση με την τοπική οικονομία. Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και δια βίου εκπαίδευση.

8.                  Ειδικός αναπτυξιακός σχεδιασμός - ειδικά αναπτυξιακά σχέδια για τις μειονεκτικές περιοχές

Το πρόβλημα της ανισόρροπης ανάπτυξης στην πρέπει να αναδειχθεί και να αντιμετωπίζεται με συγκεκριμένα αναπτυξιακά σχέδια των επιμέρους μειονεκτικών περιοχών.

Στο Συνέδριο πρέπει να συγκλίνομε σε κοινές κατευθύνσεις και ο καθένας από την πλευρά του να ιεραρχήσει δράσεις στον τομέα του που να εξυπηρετούν αναπτυξιακούς στόχους, να έχουν την μέγιστη αποτελεσματικότητα, που να αποσκοπούν και διευκολύνουν την μέγιστη αξιοποίηση πόρων που θα υπάρξουν στο μέλλον.

Τα θεσμικά, οργανωτικά προβλήματα, αδυναμίες αποτελούν σημαντική παράμετρο και εμπόδιο για κάθε επιμέρους τομέα ή και συνολικά γι’ αυτό πρέπει να εντοπίζονται και να συγκλίνουν οι δράσεις για τις αλλαγές που πρέπει να προηγούνται.

Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός ταυτίστηκε στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία με το σχεδιασμό που υπαγορεύεται από τα ΚΠΣ. Εξακολουθεί να έχει αυτόν το χαρακτήρα μιας και πρέπει να αξιοποιηθούν σημαντικοί πόροι από την ΕΕ, αλλά δεν είναι οι μόνοι διαθέσιμοι πόροι και δεν πρέπει να μείνομε μόνο σ’ αυτούς. Ειδικό ζήτημα παραμένει η αξιοποίηση των τοπικών πόρων, οι συγχρηματοδοτήσεις κτλ, που πρέπει να μας απασχολήσουν συνδυασμένα και ειδικότερα.

Πρέπει να προσδιορίσομε αναπτυξιακούς στόχους που

-θα αξιοποιούν το δυναμισμό της τοπικής οικονομίας, τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής, θα ενεργοποιούν τους τοπικούς πόρους.

- θα αποσκοπούν στην βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων, υπηρεσιών και θα αναβαθμίζουν την αξία της περιοχής συνολικά.

- θα περιορίζουν τις δυσμενείς παρενέργειες από τις γενικότερες πολιτικές, θα διασφαλίζουν τα εισοδήματα, θα δημιουργούν θέσεις εργασίας

- θα θεραπεύουν τα διαρθρωτικά προβλήματα

- θα αμβλύνουν τις ανισότητες στο χώρο και την κοινωνία και

- θα αναβαθμίζουν το ανθρώπινο δυναμικό τον πρωταρχικό παράγοντα και συντελεστή της οικονομικής προόδου.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ΤΑΜΕΙΟΥ ΣΥΝΟΧΗΣ  - ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Προτάσεις κανονισμού για το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής

Εκτός από τα σημεία που απορρέουν από το γενικό κανονισμό, από τις προτάσεις κανονισμών για τα τρία χρηματοδοτικά μέσα, μπορούμε συνοπτικά να ξεχωρίσουμε τα ακόλουθα στοιχεία:

1.         ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

• Για το στόχο «Σύγκλιση», το ΕΤΠΑ διατηρεί μια ευρεία σειρά των επεμβάσεων. Παράλληλα με την ενίσχυση των υποδομών -μεταφορές, περιβάλλον, ενέργεια, εκπαίδευση, υγεία- και τις ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δίνεται νέα έμφαση στην έρευνα και την καινοτομία καθώς και την πρόληψη των κινδύνων.

• Για το στόχο «Ανταγωνιστικότητα», οι παρεμβάσεις θα εντάσσονται σε ένα θεματικό τρίπτυχο: καινοτομία και οικονομία της γνώσης, περιβάλλον και πρόληψη των κινδύνων, προσβασιμότητα  στις υπηρεσίες μεταφορών και τηλεπικοινωνιών

γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος (εκτός από τα μεγάλα αστικά κέντρα).

• Για το στόχο «Συνεργασία», τα διασυνοριακά προγράμματα θα δίνουν κυρίως έμφαση στο επιχειρηματικό πνεύμα, την κοινή διαχείριση του περιβάλλοντος και την κοινή χρήση των υποδομών, ενώ τα διακρατικά προγράμματα θα περιλαμβάνουν την προστασία και τη διαχείριση των υδάτων, την προσβασιμότητα στα μεγάλα δίκτυα και τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων, την πρόληψη των κινδύνων και τις κοινές δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

• Ένας συγκεκριμένος στόχος αφιερώνεται στην εδαφική συνεργασία, η οποία οργανώνεται γύρω από τα διασυνοριακά και διεθνικά στοιχεία.

• Ο κανονισμός ΕΤΠΑ ορίζει επίσης τις ειδικές διατάξεις σχετικά με την αστική διάσταση, τις ζώνες με φυσικά μειονεκτήματα, τις εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες και τις αγροτικές περιφέρειες ή αυτές που εξαρτώνται από την αλιεία, όπου οι παρεμβάσεις του ΕΤΠΑ θα αφορούν διάφορες δραστηριότητες, εξαιρουμένης της γεωργίας και της αλιείας, καθώς και την προσβασιμότητα και τη βελτίωση των δεσμών μεταξύ των πόλεων και των αγροτικών περιοχών. Ο κανονισμός επιτρέπει, κατά τη διάρκεια της φάσης προγραμματισμού προγραμμάτων, η επιτροπή να διαμορφώσει τις επιλογές για να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερη κατάσταση των αστικών και αγροτικών περιοχών, και των περιοχών με τις φυσικές μειονεξίες.

Πεδίο της βοήθειας
1. Το ΕΤΠΑ θα στρέψει τη βοήθειά του σε έναν περιορισμένο αριθμό θεματικών προτεραιοτήτων. Ο τύπος και η σειρά των ενεργειών που χρηματοδοτούνται μέσα σε κάθε προτεραιότητα θα σχετίζονται με τη διαφορετική φύση της "σύγκλισης", της " ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης" και της "ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας"
2. Το ΕΤΠΑ θα συμβάλει στη χρηματοδότηση:
α) παραγωγικών επενδύσεων
β) υποδομών
γ) άλλων πρωτοβουλιών ανάπτυξης που περιλαμβάνουν υπηρεσίες στις επιχειρήσεις, τη δημιουργία και την ανάπτυξη κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, δανείων και εγγυήσεων, τοπικά Αναπτυξιακά Ταμεία, επιδοτήσεις επιτοκίου, υπηρεσίες γειτονιάς, και την ανταλλαγή των εμπειριών μεταξύ των περιοχών. Συγκεκριμένα

1.1       Σύγκλιση

Στο πλαίσιο του στόχου "σύγκλισης", το ΕΤΠΑ θα στρέψει τη βοήθειά στην ανάπτυξη με την κινητοποίηση και την ενίσχυση της ενδογενούς δυναμικού μέσω των προγραμμάτων που στοχεύουν στον εκσυγχρονισμό και τη διαφοροποίηση των περιφερειακών οικονομικών δομών, πρώτιστα στις ακόλουθες περιοχές:
1) Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (Ε&Τ), καινοτομία και επιχειρηματικό πνεύμα, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των ικανοτήτων περιφερειακής έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, ενίσχυση στην Ε&Τ στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και στη μεταφορά τεχνολογίας, βελτίωση των συνδέσεων μεταξύ των ΜΜΕ, των Πανεπιστημίων και των κέντρων Έρευνας και Τεχνολογίας, ανάπτυξη των επιχειρηματικών δικτύων, υποστήριξη για την παροχή υπηρεσιών και τεχνολογίας σε ομάδες ΜΜΕ, ενθάρρυνση του επιχειρηματικού πνεύματος και χρηματοδότηση καινοτομίας για τις ΜΜΕ μέσω νέων χρηματοδοτικών οργάνων. 
2) Κοινωνία των πληροφοριών, υπηρεσίες και εφαρμογές, βελτίωση της πρόσβασης και της ανάπτυξης των σε απευθείας συνδέσεων δημόσιων υπηρεσιών, ενίσχυση των ΜΜΕ για να υιοθετήσουν και να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τις τεχνολογίες ενημέρωσης και επικοινωνιών.

3) Περιβάλλον, επενδύσεις που συνδέονται με τη διαχείριση των αποβλήτων, την παροχή νερού, την πρόληψη και τον έλεγχο ρύπανσης, την αποκατάσταση των μολυσμένων περιοχών και του εδάφους, την προστασία της βιοποικιλότητας και φύσης, ενίσχυση στις ΜΜΕ για να προωθήσουν τα βιώσιμα σχέδια παραγωγής μέσω της εισαγωγής οικονομικά αποδοτικών περιβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης και της χρήσης των τεχνολογιών «ρύπανση-πρόληψη» 
4) Πρόληψη των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένης και της εφαρμογής των σχεδίων για την αποτροπή και αντιμετώπιση των φυσικών και τεχνολογικών κινδύνων. 
5) Τουρισμός, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης των φυσικών και πολιτιστικών πλεονεκτημάτων ως δυνατότητα για την ανάπτυξη του βιώσιμου τουρισμού, της προστασίας και της ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς υπέρ της οικονομικής ανάπτυξης, ενίσχυση για τη βελτίωση των υπηρεσιών τουρισμού μέσω των νέων υψηλότερης προστιθεμένης αξίας υπηρεσιών.
6) Επενδύσεις μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των διευρωπαϊκών δικτύων.

7) Ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων, τα οποία συμβάλλουν στη βελτίωση της ασφάλειας του ανεφοδιασμού, την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας 
8) Επενδύσεις εκπαίδευσης

9) Υγεία, επενδύσεις για την ανάπτυξη και βελτίωση της παροχής υγείας που συμβάλλουν στην περιφερειακή ανάπτυξη και την ποιότητα της ζωής στις περιοχές 
10) Άμεση ενίσχυση στις επενδύσεις ΜΜΕ που συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας και την προστασία της απασχόλησης.

1.2       Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση

Στο πλαίσιο του "περιφερειακού στόχου ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης", το ΕΤΠΑ θα στρέψει τη βοήθειά του, στα πλαίσια των περιφερειακών στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης, στις ακόλουθες προτεραιότητες:

1) καινοτομία και η οικονομία γνώσης, συγκεκριμένα:
α) ενισχύοντας τις περιφερειακές ικανότητες Ε&Τ και καινοτομίας που συνδέονται άμεσα με τους περιφερειακούς στόχους οικονομικής ανάπτυξης

β) ενισχύοντας την παρακινητική καινοτομία στις ΜΜΕ με την προώθηση δικτύων συνεργασίας των πανεπιστημίων και επιχειρήσεων,
γ) προωθώντας το επιχειρηματικό πνεύμα με τη διευκόλυνση της οικονομικής εκμετάλλευσης των νέων ιδεών, και με την ενθάρρυνση της δημιουργίας των νέων εταιριών από τα πανεπιστήμια

δ) δημιουργώντας τα νέα χρηματοδοτικά όργανα και διευκολύνσεις επώασης που συμβάλουν στη δημιουργία ή την επέκταση των εταιριών έντασης γνώσης.

2) πρόληψη περιβάλλοντος και κινδύνου, και συγκεκριμένα:
α) ενισχύοντας τις παρακινητικές επενδύσεις για την αποκατάσταση των ρυπασμένων περιοχών και του εδάφους, προωθώντας την ανάπτυξη των υποδομών που συνδέονται με τη βιοποικιλότητα και τις περιοχές Natura 2000.
β) ενισχύοντας τις παρακινητικές επενδύσεις για την ενεργειακή αποδοτικότητα και ανανεώσιμη ενεργειακή παραγωγή 
γ) προωθώντας τις καθαρές αστικές δημόσιες συγκοινωνίες. 
δ) προωθώντας σχέδια και μέτρα για να αποτραπούν και να αντιμετωπιστούν οι φυσικοί και τεχνολογικοί κίνδυνοι.

3) πρόσβαση στις τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες και υπηρεσίες μεταφορών συγκεκριμένα:
α) ενισχύοντας τα δευτεροβάθμια δίκτυα μεταφορών και τη βελτίωση των συνδέσεων στους αερολιμένες, λιμένες και γραμμές σιδηροδρόμων όπως και με την προαγωγή των περιφερειακών και τοπικών πλωτών οδών. 
β) προωθώντας την πρόσβαση και την αποδοτική χρήση ICTs από τις ΜΜΕ με την υποστήριξη της πρόσβασης στα δίκτυα, καθιέρωση των δημόσιων σημείων πρόσβασης Διαδικτύου και της ανάπτυξης των υπηρεσιών και των εφαρμογών.

1.3       Ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία

Στο πλαίσιο του στόχου της "ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας", το ΕΤΠΑ θα συγκεντρώσει τη βοήθειά του σε:
 1) η ανάπτυξη των διασυνοριακών οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων μέσω των κοινών στρατηγικών:
α) για την ενθάρρυνση του επιχειρηματικού πνεύματος, την ανάπτυξη των ΜΜΕ στον τουρισμό, στον πολιτισμό και το διασυνοριακό εμπόριο. 
β) με την ενθάρρυνση της προστασίας και της κοινής διαχείρισης του περιβάλλοντος 
γ) με τη μείωση της απομόνωσης μέσω της βελτιωμένης πρόσβασης στις μεταφορές, δίκτυα ενημέρωσης και επικοινωνίας και
δ) με την ανάπτυξη της συνεργασίας για κοινή χρήση των υποδομών στους τομείς της υγείας, του πολιτισμού και της εκπαίδευσης.

 2) η καθιέρωση και η ανάπτυξη της διεθνικής συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της διμερούς συνεργασίας μεταξύ των θαλάσσιων περιοχών, μέσω της χρηματοδότησης των δικτύων και των ενεργειών στις ακόλουθες προτεραιότητες:
α) διαχείριση του νερού με διεθνική διάσταση, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και της διαχείρισης των λεκανών ποταμών, των παράκτιων ζωνών, των θαλασσίων πόρων, των υπηρεσιών ύδατος και των υγρότοπων
β) βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης στα εθνικά και διεθνή δίκτυα και προώθηση των προηγμένων επικοινωνιών και των τεχνολογιών πληροφοριών. 
γ) πρόληψη κινδύνου, προώθηση της θαλάσσιας ασφάλειας και της προστασίας από τη ρύπανση θαλασσίων και κλειστών υδάτων, πρόληψη και προστασία ενάντια στη διάβρωση, τους σεισμούς.

δ) δημιουργία επιστημονικών και τεχνολογικών δικτύων, ανάπτυξη των διεθνών κοινοπραξιών για τη διανομή των πόρων Ε&Τ, του ζευγαρώματος των ιδρυμάτων μεταφοράς τεχνολογίας και της ανάπτυξης των κοινών οργάνων.
 3) ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της περιφερειακής πολιτικής με την προώθηση της δικτύωσης και της ανταλλαγής των εμπειριών μεταξύ των περιφερειακών και τοπικών αρχών.

2. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ

• Θα δημιουργηθεί ισχυρότερος δεσμός μεταξύ του ΕΚΤ, της ευρωπαϊκής στρατηγικής απασχόλησης και των προτεραιοτήτων της Ένωσης σχετικά με την κοινωνική ένταξη, την εκπαίδευση και την κατάρτιση και την ισότητα των ευκαιριών, με στόχο να προβλεφθούν οι αλλαγές που οφείλονται στην οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση, την ανάπτυξη της οικονομίας της γνώσης και τη δημογραφική εξέλιξη.

• Για το στόχο «Σύγκλιση», η δράση θα εστιάσει στην ενίσχυση των ανθρωπίνων πόρων, που έχει ως σκοπό την αύξηση του δυναμικού απασχόλησης, την παραγωγικότητα στην εργασία, καθώς και στη στήριξη της σωστής διακυβέρνησης, των θεσμών και της διοικητικής ικανότητας.

• Για το στόχο «Ανταγωνιστικότητα», η δράση θα εστιάσει στη δυνατότητα προσαρμογής των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας, την κοινωνική ένταξη των μειονεκτούντων ατόμων, την καταπολέμηση των διακρίσεων και την ανάπτυξη συνεργασιών και δικτύων για την απασχόληση και την ένταξη.

3. ΤΑΜΕΙΟ ΣΥΝΟΧΗΣ

• Ο προτεινόμενος κανονισμός διατηρεί τους όρους παρέμβασης του Ταμείου Συνοχής: επίτευξη των κριτηρίων οικονομικής σύγκλισης, έλεγχος των δημοσίων δαπανών και εφαρμογή προγραμμάτων σταθερότητας.

• Σε ό,τι αφορά τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, η δράση του Ταμείου έχει στόχο κατά κύριο λόγο τα προγράμματα προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

• Για την κάλυψη των σημαντικών αναγκών των νέων κρατών μελών, οι παρεμβάσεις δεν θα καλύπτουν μόνο τα μεγάλα έργα υποδομής στους τομείς μεταφορών και προστασίας του περιβάλλοντος, αλλά και τους τομείς που εμφανίζουν σαφή περιβαλλοντική διάσταση, όπως η αποδοτικότητα της ενέργειας και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η συμπληρωματικότητα των μεταφορών, οι αστικές συγκοινωνίες και τα μέσα μαζικής μεταφοράς, κ.ά.

Μετά από τη διεύρυνση της ένωσης το 2004, το Ταμείο συνοχής ισχύει για τα 10 νέα κράτη μέλη καθώς επίσης και για τα τρία κράτη μέλη επιλέξιμα στο τέλος της περιόδου του 2000-2006 (Ελλάδα, Πορτογαλία και Ισπανία).

Τα κράτη μέλη που ωφελούνται από το Ταμείο συνοχής πρέπει να προσαρμοστούν στους όρους που καθορίζονται στη συνθήκη σχετικά με τα προγράμματα σύγκλισης και εκείνους σχετικά με τα υπερβολικά ελλείμματα για τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην οικονομική και νομισματική ένωση. Η βοήθεια κάτω από το Ταμείο Συνοχής εξαρτάται από την ικανοποίηση αυτών των όρων. Εάν το Συμβούλιο αποφασίσει, ότι ένα υπερβολικό έλλειμμα υπάρχει και ότι το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν έχει λάβει αποτελεσματικά μέτρα, η πληρωμή θα ανασταλεί, από την 1 Ιανουαρίου του επόμενου έτους. Η αναστολή παύει, όταν αποφασίσει το Συμβούλιο, στην ίδια βάση, ότι το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα που θα επιτρέψουν μια επιστροφή σε μια κατάσταση που είναι σύμφωνη με τη Συνθήκη και με τις αποφάσεις του Συμβουλίου.

4. ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΕΥΔΣ)

Ο τελευταίος κανονισμός που προτάθηκε καθιστά εφικτή τη σύσταση υπηρεσιών -με νομική υπόσταση- που θα τεθούν επικεφαλής της εφαρμογής των προγραμμάτων του στόχου «συνεργασίας» με βάση συμβάσεις που θα συνάπτονται μεταξύ των εθνικών, περιφερειακών, τοπικών ή άλλων δημοσίων

αρχών και οργανισμών που αποτελούν μέλη της εν λόγω υπηρεσίας. Κάθε ΕΥΔΣ θα διαθέτει το δικό της καταστατικό, τα δικά της όργανα και κανόνες προϋπολογισμού και θα εκτελεί τα καθήκοντα που θα της αναθέσουν τα μέλη της, με βάση τη σύμβαση η οποία θα αποτελεί και το ισχύον δίκαιο (το δίκαιο ενός εκ των ενδιαφερόμενων κρατών μελών) για τις δραστηριότητες της ΕΥΔΣ.

Χανιά 8-12-2004

Γιώργος Αγοραστάκης

 ΑΝΤΙΝΟΜΑΡΧΗΣ ΧΑΝΙΩΝ