Ιστορία του Δήμου Πανεθήμου, 1880-1911

Ο Γιώργος Αγοραστάκης παραβρέθηκε και μίλησε στην εκδήλωση για την «ιστορία του Δήμου Πανεθήμου» την Παρασκευή 17-9-2010 στην Πανέθημο που οργανώθηκε από τους τοπικούς φορείς.  Στο χαιρετισμό του αφού συνεχάρει τους οργανωτές και τον εισηγητή κ.Δημήτρη Νικολακάκη για την ανάδειξη μιας άγνωστης ιστορικής περιόδου της τοπικής Αυτοδιοίκησης της περιοχής του τόπου καταγωγής του και τους ευχαρίστησε εκ μέρους της οικογένειας Αγοραστάκη για την παράλληλη τιμή που απονέμουν στον πρόγονό τους δήμαρχο Πανεθήμου Αναγνώστη Αγοραστάκη (1852-1857) σημείωσε μεταξύ των άλλων τα εξής :

«Φαίνεται να υπάρχει μια ομοιότητα μια αναλογία μεταξύ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης της εποχής Δήμου Πανεθήμου (1880-1911) με την σημερινή που δημιουργείται από το πρόγραμμα «Καλλικράτης». Η ομοιότητα και η αναλογία όμως στο δημοτικό σύστημα βρίσκεται στην μορφή και όχι στο περιεχόμενο. Στην μορφή τότε και τώρα έχομε Δήμους με μεγάλα μεγέθη, στο περιεχόμενο τότε έχομε Δήμους με εκτεταμένες αρμοδιότητες και εξουσίες ενώ τώρα με περιορισμένες.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και μαζί ο Δήμος Πανεθήμου δημιουργήθηκαν στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη με το «δημοτικό νόμο» που αποφάσισε η Γενική Συνέλευση των Κρητών το 1879.  Με το «δημοτικό νόμο» εισήχθη και στην Κρήτη το δημοτικό σύστημα που είχε καθιερωθεί στην ελεύθερη Ελλάδα. 

Με το διάταγμα της Αντιβασιλείας στις 3 Απριλίου 1833 «περί Συστάσεως των Δήμων» δημιουργήθηκε για πρώτη φορά, ο θεσμός της αιρετής Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το διάταγμα αντέγραψε πιστά τη γαλλική διοικητική διαίρεση και η ελληνική επικράτεια διαιρέθηκε σε Νομούς, κάθε νομός σε Επαρχίες και οι επαρχίες σε Δήμους.

Αυτό το σύστημα κράτησε μέχρι το 1912 όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος προέβη στην εκ θεμελίων αναθεώρηση του. Οι Δήμοι εκείνης της εποχής καταργήθηκαν με το νόμο ΑΝΖ 4057/1912 ο οποίος αντικατέστησε τον αρχικό νόμο για την τοπική αυτοδιοίκηση «Περί συστάσεως των Δήμων» του 1833. Το 1912, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, επειδή ήθελε να εξαρθρώσει τα φέουδα των κομματαρχών, που ήλεγχαν τους Δήμους και μέσα από αυτούς την κρατική εξουσία, και να ισχυροποιήσει την κεντρική εκτελεστική εξουσία του κράτους, διέσπασε τους αγροτικούς δήμους σε μικρές κοινότητες και εισήγαγε στην Τοπική αυτοδιοίκηση το «κοινοτικό σύστημα».

Το κοινοτικό σύστημα του Ελ.Βενιζέλου, παρ’ ότι ήταν αναγκαίο για την εποχή του προκειμένου να ισχυροποιηθεί η εκτελεστική εξουσία του εξασθενημένου Ελληνικού κράτους, κράτησε για πολύ -77 ολόκληρα χρόνια- μέχρι το 1998 όταν επανήλθαμε στο προηγούμενο «Δημοτικό σύστημα».

…..

Η ιστορία της αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα φανερώνει ότι υπάρχει μια ανταγωνιστική σχέση μεταξύ της κεντρικής εκτελεστικής εξουσίας και της αυτοδιοίκησης. Στο θέμα του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης η αντιπαράθεση επικεντρώνεται κατά κύριο λόγο στα πρότυπα του συγκεντρωτικού ή του αποκεντρωμένου κράτους. Υπάρχουν δύο μοντέλα που ανταγωνίζονται, το μοντέλο του συγκεντρωτικού κράτους στο οποίο η αυτοδιοίκηση έχει δευτερεύοντα συμπληρωματικό ρόλο στις δημόσιες υποθέσεις και το μοντέλο «επιτελικού» κράτους στο οποίο η κυβέρνηση και τα κεντρικά όργανα αναπτύσσουν λειτουργίες με «επιτελικό» χαρακτήρα, ορίζοντας την «γενική κατεύθυνση» και την «γενική πολιτική της Χώρας» και η αυτοδιοίκηση ουσιώδη ρόλο στα δημόσια πράγματα στην επικράτειά της.

Στην εποχή μας και ενώ το σύνταγμα της χώρας μας προβλέπει το «επιτελικό κράτος», όλες οι μεταρρυθμίσεις που γίνονται στην αυτοδιοίκηση τα τελευταία 15 χρόνια κάθε άλλο προς τα εκεί κατατείνουν. Το κράτος διατηρεί τις εξουσίες του και οι αλλαγές που γίνονται στην αυτοδιοίκηση είναι εσωτερικές μεταξύ του α’ και β’ βαθμού.

Η Αυτοδιοίκηση είναι θεσμός αποκέντρωσης της πολιτικής εξουσίας προς τις τοπικές κοινωνίες. Η ισχύς της συναρτάτε από το εύρος των αρμοδιοτήτων, των πόρων και των πολιτικών θεμάτων που διαχειρίζεται με αυτονομία και αποκλειστικότητα. Η Ελλάδα διακρίνεται για το υπερ-συγκεντρωτικό της πολιτικο-διοικητικό σύστημα, μέσα στο οποίο, οι αποκεντρωμένοι θεσμοί της Αυτοδιοίκησης, ασκούν πολύ περιορισμένο ρόλο στις δημόσιες υποθέσεις.

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης και διοίκησης, παρά τα μικρά βήματα εκσυγχρονισμού που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται επί το πλείστον συγκεντρωτικό, υπερτροφικό, γραφειοκρατικό, αναποτελεσματικό, δυσκίνητο και με κομματική – πελατειακή, κατά βάση, συγκρότηση και δομή. Αυτό το σύστημα δεν θέλει να αποτάξει τον παραδοσιακό ρόλο της κεντρικής εξουσίας, αποκεντρώνοντας αρμοδιότητες και εξουσίες προς τις τοπικές κοινωνίες. Στη χώρα μας ήταν και παραμένει άμεση και επιτακτική η ανάγκη για μια αποκεντρωτική μεταρρύθμιση του υπερσυγκεντρωτικού Κράτους, με τη μεταφορά εξουσιών και αρμοδιοτήτων του στην Αυτοδιοίκηση και την κοινωνία. Χρειάζεται μια συνολική ανακατανομή πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και το σύστημα Αυτοδιοίκησης A’ & B’ βαθμού…»